Wypowiedź europosła Grzegorza Brauna na temat historii obozu Auschwitz-Birkenau wywołała zdecydowane reakcje instytucji państwowych, organizacji społecznych oraz opinii publicznej. Polityk w wywiadzie radiowym zakwestionował istnienie komór gazowych w byłym niemieckim nazistowskim obozie zagłady, określając je jako „fake”. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau nazwało te słowa „skandaliczną i zakłamaną wypowiedzią”, zapowiadając kroki prawne.

Wypowiedź podczas wywiadu

10 lipca 2025 r. Grzegorz Braun, eurodeputowany wybrany z list Konfederacji, był gościem porannego programu Radia Wnet. Rozmowa dotyczyła m.in. polityki historycznej i kwestii badań nad II wojną światową. W jej trakcie Braun stwierdził:

„Mord rytualny to fakt, a dajmy na to Auschwitz z komorami gazowymi to niestety fake” (cyt. za Radio Wnet, 10.07.2025).

Wypowiedź została natychmiast przerwana przez prowadzącego audycję, Łukasza Jankowskiego, który zaznaczył, że „są granice cynizmu politycznego”, a program został zakończony przed czasem (Radio Wnet, 10.07.2025).

Reakcje Muzeum Auschwitz-Birkenau

Na słowa europosła błyskawicznie zareagowało Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. W specjalnym oświadczeniu dyrektor Muzeum, dr Piotr Cywiński, napisał:

„Zaprzeczanie istnieniu komór gazowych w Auschwitz-Birkenau jest nie tylko świadomym kłamstwem historycznym, ale także przejawem antysemityzmu i próbą rewizjonizmu, który ma na celu relatywizację odpowiedzialności za Zagładę” (Muzeum Auschwitz, komunikat z 10.07.2025).

Muzeum zapowiedziało złożenie zawiadomienia do prokuratury w związku z podejrzeniem przestępstwa z art. 55 ustawy o IPN, przewidującego odpowiedzialność karną za publiczne zaprzeczanie zbrodniom nazistowskim.

Reakcje instytucji państwowych i polityków

Instytut Pamięci Narodowej wydał krótkie stanowisko, w którym „stanowczo potępił” słowa Brauna. W komunikacie podkreślono:

„Fakty historyczne, poparte obszerną dokumentacją archiwalną, relacjami świadków i badaniami naukowymi, nie pozostawiają wątpliwości co do masowego stosowania komór gazowych w Auschwitz-Birkenau” (IPN, oświadczenie z 11.07.2025).

Krytyczne głosy napłynęły również ze środowisk politycznych. Posłanka Lewicy Anna Maria Żukowska zapowiedziała złożenie zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa, argumentując, że tego rodzaju wypowiedzi „naruszają pamięć o ofiarach Zagłady i stanowią zagrożenie dla debaty publicznej” (Twitter A.M. Żukowskiej, 10.07.2025).

Ambasada Izraela w Polsce w oficjalnym komunikacie określiła słowa Brauna jako „niebezpieczne i skrajnie nieodpowiedzialne” oraz jako „próbę negacji Holokaustu” (Ambasada Izraela w Polsce, 11.07.2025).

Kontekst historyczny

KL Auschwitz-Birkenau był największym nazistowskim obozem koncentracyjnym i zagłady. Zgodnie z danymi Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, w latach 1940–1945 zginęło tam co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów. Masowe egzekucje odbywały się m.in. w komorach gazowych, w których stosowano Cyklon B (Muzeum Auschwitz-Birkenau, dane archiwalne).

Dowody istnienia komór gazowych obejmują:

• niemiecką dokumentację techniczną i zarządczą,
• fotografie lotnicze i ziemne,
• relacje tysięcy ocalałych świadków,
• ekspertyzy archeologiczne i chemiczne prowadzone po wojnie (np. raport Sonderkommission z 1945 r.).

Podważanie tych faktów jest uznawane za negacjonizm Holocaustu.

Możliwe konsekwencje prawne

Art. 55 ustawy o IPN stanowi, że kto „publicznie i wbrew faktom zaprzecza zbrodniom popełnionym przez nazistowskie Niemcy”, podlega karze grzywny lub pozbawienia wolności do lat trzech. Prokuratura Okręgowa w Warszawie poinformowała 11 lipca o wszczęciu postępowania sprawdzającego (komunikat Prokuratury Okręgowej, 11.07.2025).

Równolegle Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau zapowiedziało skierowanie pozwu cywilnego o ochronę dóbr osobistych w związku z twierdzeniem Brauna, jakoby Muzeum „uniemożliwiało prowadzenie badań” nad historią obozu.

Wątki polityczne

Grzegorz Braun jest jednym z liderów Konfederacji i zapowiedział start w wyborach prezydenckich. Kontrowersyjna wypowiedź wywołała debatę wewnątrz ugrupowania – część polityków dystansowała się od jego słów. Jak dotąd nie podjęto formalnej decyzji o konsekwencjach politycznych wobec europosła.

Wypowiedź Grzegorza Brauna negująca istnienie komór gazowych w Auschwitz-Birkenau spotkała się z jednoznacznym sprzeciwem instytucji historycznych, środowisk żydowskich i wielu polityków. Sprawa ma charakter precedensowy – zarówno w wymiarze prawnym, jak i w kontekście debaty publicznej o granicach wolności słowa w Polsce.